“KENTSEL DÖNÜŞÜM SEMPOZYUMU”

TMMOB ЕћEHД°R PLANCILARI ODASI Д°STANBUL ЕћUBESД°,
MД°MAR SД°NAN ГњNД°VERSД°TESД°, Д°STANBUL TEKNД°K ГњNД°VERSД°TESД°, YILDIZ TEKNД°K ГњNД°VERSД°TESД° Ећehir ve BГ¶lge Planlama BГ¶lР“Сmleri
Д°stanbul BР“СyР“СkЕџehir Belediyesi, HaliГ§ Belediyeler BirliДџi,

11-13 Haziran 2003, Д°STANBUL

“KENTLERİMİZİ ÇAĞDAŞ ALTYAPI VE GÖRÜNÜME KAVUŞTURMAK HEDEFİNDE PLANLAMA, KENT TASARIMI VE PLANCININ ROLÜ”

Doç. Dr. Mehmet TUNÇER

Anahtar Kelimeler: Kentsel DГ¶nР“СЕџГСm, Kent TasarД±mД±, Koruma, Ећehir Planlama, Uygulama, Г–rgР“Сtlenme, Finansman.

BД°LDД°RД° Г–ZETД° :

Bu bildiride, Г§aДџdaЕџ, hД±zlД± ve etkin bir “Kentsel DГ¶nР“СЕџГСm” oluЕџturabilmek amacД± ile hazД±rlanan varsayД±mlar, aЕџaДџД±daki bazД± uygulanmД±Еџ ve uygulanma aЕџamasД±nda olan farklД± Г¶lГ§eklerde bazД± kentsel koruma, saДџlД±klaЕџtД±rma ve dГ¶nР“СЕџГСm projelerinde irdelenmiЕџ, bu projelerin hazД±rlД±k aЕџamasД±, onama aЕџamasД± ve uygulanma aЕџamasД±ndaki sorunlar ve darboДџazlar hazД±rlanan teorik Г§erГ§eve uyarД±nca test edilmiЕџtir.
Bu Г§alД±Еџmalar;
• “Ankara Ulus Tarihsel Kent Dokusu Koruma Islah İmar Planı”,
• “Konya Tarihi Kent Merkezi Koruma Amaçlı İmar Planı”,
• “Balıkesir Kent Merkezi Yenilemesi Kentsel Tasarım Projesi”,
• “Bursa Santral Garajı Kentsel Tasarım Projesi”,
dir.
“Kentsel DГ¶nР“СЕџГСm“ konusu Г§erГ§evesinde yukarД±daki projeler deДџerlendirilmiЕџ ve “SР“СrdР“СrР“Сlebilir Г‡aДџdaЕџ ve Modern Kentler” oluЕџturma yГ¶nР“Сnde gГ¶rР“СЕџ ve Г¶neriler geliЕџtirilmeye Г§alД±ЕџД±lmД±ЕџtД±r.


I. AMAÇ VE TEORİK ÇERÇEVE

BilindiДџi gibi, Р“Сlkemiz metropoliten kentleri, hД±zlД± nР“Сfus artД±ЕџД±, göç, anarЕџik olaylar vb nedenlerden kaynaklanan hД±zlД± ve Г§arpД±k kentleЕџme olgusu ile karЕџД± karЕџД±yadД±r. Bu dР“Сzensiz, Г§arpД±k kentleЕџme olgusu, plansД±z ve belirli bir disiplinden yoksun niteliДџi arsa spekР“Сlasyonu ile birleЕџince doДџal ve kР“СltР“Сrel deДџerleri giderek yok eden bir nitelik kazanmaktadД±r. AyrД±ca, kentlerimiz altyapД±dan yoksun, donatД± eksiklikleri olan yer yer Г§aДџdД±ЕџД± bir gГ¶rР“СnР“Сm arz etmektedir. Bu nedenle kentlerimizde hД±zlД±, etkin, ekonomik ve uygulanabilir plan ve projeler, tasarД±mlar gerГ§ekleЕџtirmek zorundayД±z.

Bu bildiriРІР‚в„ўde;
Avrupa BirliДџiРІР‚в„ўne katД±lД±m sР“Сrecindeki Р“Сlkemizde, kentlerimizi Г§aДџdaЕџ altyapД± ve gГ¶rР“СnР“Сme kavuЕџturmak hedefi doДџrultusunda, “Kentsel DГ¶nР“СЕџГСmГє saДџlayacak Еџehir ve bГ¶lge planlamasД±, kent tasarД±m sР“СreГ§leri aГ§Д±klanmaya Г§alД±ЕџД±lacak, yerel yГ¶netim uygulamalarД± ve nitelikleri seГ§ilen Г¶rneklerde Г¶zetlenerek sonuГ§lar Г§Д±karД±lmaya Г§alД±ЕџД±lacaktД±r.

“Kentsel DГ¶nР“СЕџГСmГє ; sadece mekansal dГ¶nР“СЕџГСm olarak deДџil, mekansal dГ¶nР“СЕџГСmР“Сn sosyal, kР“СltР“Сrel ve ekonomik yapД±ya etkisi ve bu sР“СreГ§lerdeki dГ¶nР“СЕџГСm olarak ele almak gereklidir. Yani; Еџehrin bir bГ¶lgesinde, bir mekanД±nda gerГ§ekleЕџtirilen dГ¶nР“СЕџГСm kentte, o bГ¶lgede, o yaЕџam Г§evresinde yaЕџayanlarda sosyal-kР“СltР“Сrel ve ekonomik bir etki, giderek dГ¶nР“СЕџГСm yaratacaktД±r.

Bu olgu doğrultusunda Bildiri’de aşağıdaki varsayımlar oluşturulmuş ve ele alınacak örneklerde test edilmiştir.

VARSAYIM 1:

Г‡aДџdaЕџ ve sР“СrdР“СrР“Сlebilir “KENTSEL DГ–NГњЕћГњM” iГ§in Г¶ncelikle bunu hedefleyecek, Еџehrin gelecekteki niteliДџini belirlemeye yГ¶nelik, her Еџehrin nitelik ve Г¶lГ§eДџi ile baДџlantД±lД± BГ¶lge, Alt-BГ¶lge, Metropoliten Kent, Kent BР“СtР“СnР“С, Mahalle, YaЕџam Г‡evresi Г¶lГ§eklerinde (1/100 000-1/50 000 –1/25 000 – 1/5000 – 1/1000 – 1/500 vd) hazД±rlanacak “STRATEJД°K” ve “YAPISAL “ (StrР“СktР“Сrel) Г§eЕџitli plan, kent tasarД±m ve projelerinin (yoksa) hazД±rlanmasД± gereklidir.
Var olan plan, tasarД±m ve projelerin de “koruma, sР“СrdР“СrР“Сlebilirlik ve Г§aДџdaЕџlД±k” kavramlarД± doДџrultusunda yeniden ele alД±nmasД± gereklidir. AyrД±ca, Р“Сst Г¶lГ§ek Г§erГ§eve planlarД±ndan sonra kentsel tasarД±m Г¶lГ§eklerinde detaylandД±rД±lacak “ÖZEL PROJE ALANLARI” ve/veya “KENTSEL TASARIM ALANLARI / KAMU PROJE ALANLARI” oluЕџturulmalД± ve tasarlanmalД±dД±r.

VARSAYIM 2:

Г‡aДџdaЕџ ve sР“СrdР“СrР“Сlebilir “KENTSEL DГ–NГњЕћГњM” iГ§in, yukarД±daki hazД±rlД±klardan sonra bunlarД± gerГ§ekleЕџtirmeye yГ¶nelik yasal, yГ¶netsel (idari), parasal (mali) ve organizasyonel (Г¶rgР“Сtsel) mekanizmalar geliЕџtirilmelidir. Kentte koruma/dГ¶nР“СЕџГСm/yenilenme sР“СreГ§lerini tasarlamak ve gerГ§ekleЕџtirmede yetkili olan Yerel YГ¶netimler, kendi bР“Сnyelerinde “PLANLAMA, TASARIM VE UYGULAMA” yД± sahiplenecek, yГ¶nlendirecek ve denetleyecek etkin, yetkili bir birim oluЕџturmalД±dД±r.

VARSAYIM 3:

Г‡aДџdaЕџ ve sР“СrdР“СrР“Сlebilir “KENTSEL DГ–NГњЕћГњM” iГ§in, yukarД±da anД±lan plan, kent tasarД±m ve projeler gР“СnР“СmР“Сzde bir Г§ok kentte Р“Сretilmektedir. BunlarД±n uygulanmasД±na yГ¶nelik mekanizmalar, parasal kaynak ve Г¶rgР“Сt de gР“СnР“СmР“Сzde merkezi ve yerel yГ¶netimler de bulunmaktadД±r.

Ancak;
• Bu planlar (BГ¶lge/alt bГ¶lge/kent), kentsel tasarД±m projeleri ve mimari projeler Г§aДџdaЕџ ve sР“СrdР“СrР“Сlebilir “KENTSEL DГ–NГњЕћГњM” РІР‚?Р“С saДџlayacak Г¶lГ§ek ve nitelikte deДџildir,
• Bunları gerçekleştirecek yeterli parasal kaynak bulunmamaktadır, bulunsa bile kaynaklar gereksiz yerlerde kullanılmakta ve israf edilmektedir,
• AyrД±ca, planlar Г§aДџdaЕџ, sР“СrdР“СrР“Сlebilir koruma, saДџlД±klaЕџtД±rma, yenileme ve dГ¶nР“СЕџГСm kavramlarД±, ilkeleri doДџrultusunda hazД±rlanmadД±ДџД± ve aДџД±rlД±klД± olarak Г§ok katlД± “İmar” Д±, “yД±kД±p yapmayı” hedeflediДџi iГ§in zaman iГ§inde doДџal ve tarihsel Г§evre kayД±plarД±na yol aГ§maktadД±r,
• Merkezi ve yerel yГ¶netimlerin iГ§ Г¶rgР“Сtlenme yapД±larД±nda, birbirleri ile olan iliЕџkilerinde ve iЕџleyiЕџinde Г§aДџdaЕџ ve sР“СrdР“СrР“Сlebilir “KENTSEL DГ–NГњЕћГњM” Р“С gerГ§ekleЕџtirmeyi engelleyen, geciktiren; gerekli uygulamalarД±n yapД±lmamasД± sonucunu doДџuran nitelikler bulunmaktadД±r,

VARSAYIM 4:

YukarД±da anД±lan sorun ve darboДџazlarД±n aЕџД±labilmesi iГ§in “Merkezi ve Yerel YГ¶netimler” ile “HukukГ§u”, “Ekonomist”, “Sosyal Bilimci”, “Çevreci”, “Plancı”, “TasarД±mcı”, “Mimar”, “Peyzaj mimarı”, “AltyapД± MР“Сhendisi” vb tР“Сm ilgili disiplinlerin bir arada, eЕџgР“СdР“Сm iГ§inde ve aynД± hedef (Г§aДџdaЕџ ve sР“СrdР“СrР“Сlebilir “KENTSEL DГ–NГњЕћГњM”) doДџrultusunda Г§alД±Еџmalar yapmasД± gereklidir. Sivil toplum Г¶rgР“Сtlerinin de bu Г§alД±Еџmalara katkД±da bulunmasД±, denetleyici ve yГ¶nlendirici konumlarД±nД± sР“СrdР“Сrmeleri gereklidir.


II. Г–RNEK 1 : ANKARA ULUS TARД°HД° KENT MERKEZД°

Ankara Metropoliten Alan NazД±m Д°mar PlanД± (1990), Ankara Ulus Tarihi Kent Dokusu Koruma Islah Д°mar Planı” ve bu kapsamda hazД±rlanan dГ¶nР“СЕџГСm ve Г§evre dР“Сzenleme projeleri ve uygulamalarД± (HacД±bayram Camii Г‡evresi, Bend Deresi DolmuЕџ DuraklarД±, Suluhan Г‡evresi dР“Сzenlemeleri vb) bu varsayД±ma yГ¶nelik olarak yeniden irdelenmiЕџtir. 30 yД±lД± aЕџkД±n sР“Сren Г§alД±Еџmalara bР“СtР“СncР“Сl, koruma-geliЕџtirme-saДџlД±klaЕџtД±rma-dГ¶nР“СЕџГСm ve kent tasarД±mД± aГ§Д±larД±ndan bakД±lmaya Г§alД±ЕџД±lmД±ЕџtД±r. Г–rnek olarak “HacД±bayram Camisi Г‡evre DР“Сzenlemesi Projesi” incelenmiЕџtir. Bu kapsamda yapД±lan Г§alД±Еџmalar aЕџaДџД±daki Г¶lГ§ekleri kapsamaktadД±r;

II.1. ANKARA 1990 METROPOLД°TEN ALAN NAZIM Д°MAR PLANI VE BUNA BAДћLI HAZIRLANAN KAZIKД°Г‡Д° BOSTANLARI YENД° MД°A PLANLARI :

Bu plan hazД±rlД±klarД±na 1967 yД±lД±nda kurulan NazД±m Plan BР“Сrosu tarafД±ndan baЕџlanmД±ЕџtД±r. “Ulus Tarihi Kent Merkezi” Р“Сzerindeki baskД±larД±n azaltД±labilmesi amacД±yla 1990 NazД±m PlanД±nda daha batД±daki “KazД±kiГ§i Bostanları” alanД±na yeni MД°A kararД± getirilmiЕџtir (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
1994 yılında açılan “Kazıkiçi Bostanları Yeni Kent Merkezi Proje Yarışması” ile de bu bölgenin uygulama planları elde edilmiştir (1. VARSAYIMIN DOĞRULANMASI).


II. 2. GEÇİT DÖNEMİ KORUMA PLANI:

1980 yД±lД±na kadar 1957 Nihat YР“Сcel-RaЕџit Uybadin PlanlarД± ve bunun Р“Сzerine 1960 РІР‚?da getirilen “Kat Rejimi Planları” ile Ulus bГ¶lgesinde uygulamalar yapД±lmaktaydД±. Koruma, saДџlД±klaЕџtД±rma amaГ§lД± olmayan bu planlarД±n doДџal bir sonucu olarak Г‡ankД±rД± Caddesi, Anafartalar Caddesi, TalatpaЕџa BulvarД±, Denizciler Caddesi, Hisar Caddesi, Ulucanlar gibi ana arterler Р“Сzerinde 6-8-10 katlД± kitle ve gabari olarak tarihsel Г§evreye aykД±rД± yapД±laЕџmalar oluЕџmuЕџtu. Д°mar planlarД± “Kentsel TasarД±m”, “Kamu Proje Alanı” ve/veya “Özel Proje Alanı” Г¶lГ§eklerinde herhangi bir Г¶neri getirmemekte, yaya nitelikli olmasД± gerekli GР“Сvercin Sokak, Г‡erkeЕџ sokak, AtpazarД±, SamanpazarД±, KoyunpazarД±, Г‡Д±krД±kГ§Д±lar yokuЕџu gibi ana arterler ve HacД±bayram, HР“СkР“Сmet MeydanД± gibi kent meydanД± niteliДџi kazanabilecek aГ§Д±k alanlar tanД±mlanmamД±ЕџtД±.
1979 yД±lД±nda, KР“СltР“Сr BakanlД±ДџД± ile Ankara Belediyesi saptama ve belgeleme Г§alД±ЕџmalarД± yapmД±ЕџtД±r. Bu Г§alД±Еџmada korunmasД± gerekli gГ¶rР“Сlen eski Ankara Evleri ve anД±tsal nitelikteki tek yapД±lar saptanmД±Еџ, geГ§it dГ¶nemi yapД±lanma koЕџullarД± getirilmiЕџ ve hazД±rlanan “GeГ§it DГ¶nemi Koruma GeliЕџtirme Planı” onaylanmД±ЕџtД±r
(1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Bu karar ile; AnkaraРІР‚в„ўda I. Derece, II. Derece ve III. Derece Kentsel ve Arkeolojik Sit Alan SД±nД±rlarД±, Tarihi Ticari BГ¶lge ve Etkileme GeГ§iЕџ AlanlarД± belirlenmiЕџ, yaklaЕџД±k 150 HektarlД±k geniЕџ bir alanda, imar planlarД± uygulamasД±nД±n durdurulmasД± ve tarihi kent dokusunu koruyacak Еџekilde koruma amaГ§lД± imar planlarД±nД±n yapД±lmasД± Г¶ngГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr .
BГ¶ylece AnkaraРІР‚? da, bР“СyР“Сk bir kД±smД± UlusРІР‚? taki Merkezi Д°Еџ AlanlarД±nda (MД°A) olmak Р“Сzere, doДџuda CebeciРІР‚? ye kadar uzanan, gР“Сneyde Hacettepe ile sД±nД±rlanan, batД±da AtatР“Сrk KР“СltР“Сr Merkezi ve GenГ§lik ParkД± ile bР“СtР“СnleЕџen geniЕџ bir alanda 1957 PlanД± ile Kat Rejimi PlanlarД±nД±n uygulamasД± durdurulmuЕџtur (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
YГ¶nlendirici bir makro planД±n olmayД±ЕџД±, Ulus MД°A Г§evresinde sit alanД± olarak belirlenen kesimlerde, sit alanД± daraltД±lmasД±, sit alanД±ndan Г§Д±karД±lma, tescilden dР“СЕџГСlme vb. Kurul KararlarД± alarak cadde Р“Сzerlerinde Г§ok katlД± yapД±laЕџmalarД±n sР“Сrmesi gibi sonuГ§lara yol aГ§mД±ЕџtД±r. Rant beklentisi yapД±larД±n bakД±msД±z bД±rakД±lmalarД±na, terk edilmelerine, yakД±larak yok edilmelerine ve bu alanlarД±n çökР“СntР“С alanД± niteliДџi kazanmasД±na neden olmuЕџtur (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

II. 3. ULUS TARД°HД° KENT MERKEZД° KORUMA-ISLAH Д°MAR PLANI :
1986 yД±lД±nda aГ§Д±lan Ulus tarihi Kent Merkezi DР“Сzenleme yarД±ЕџmasД± sonucu hazД±rlanan “Ulus Koruma-Islah Д°mar Planı” 1/5000 ve 1/1000 Г–lГ§eklerde hazД±rlanmД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

II.4. KAMU PROJE ALANLARI : Г–RNEK : HACIBAYRAM CAMД°SД° VE Г‡EVRESД° :
Bu kesim, “I. Derece Kentsel Sit Alanı” olarak belirlenmiЕџtir. Ankara Ећehri Д°mar MР“СdР“СrlР“СДџГСРІР‚? nР“Сn (AЕћД°M) 1983 yД±lД±nda baЕџlattД±ДџД± “Ankara Tarihi Kent Dokusu Koruma GeliЕџtirme ve Planlama Г‡alД±Еџmaları” iГ§inde, geniЕџ bir Г§evreyi kapsamasД± ve AnkaraРІР‚в„ў nД±n JansenРІР‚в„ў den bu yana ilk onaylД± Koruma Д°mar PlanД± olmasД± nedeniyle Г¶zel bir Г¶nem taЕџД±maktadД±r.
“Hacı Bayram II. Çevre Koruma İmar Planı ve Uygulama Koşulları” Ankara’ nın ilk koruma amaçlı imar planı olarak onaylanmıştır.
Bu Г§alД±Еџma, yerel yГ¶netim tarafД±ndan oluЕџturulan “Kentsel Sit AlanlarД± Koruma Grubu / Ankara Tarihi Alanlar Koruma Grubu” ve ODTГњ tarafД±ndan hazД±rlanmД±ЕџtД±r. Yerel YГ¶netimler iГ§inde sР“Сrekli dГ¶nР“СЕџГСm, koruma, saДџlД±klaЕџtД±rma, yenileme amaГ§lД± projeler Р“Сreten birimlerin oluЕџturulmasД± uygulamalarД±n devamlД±lД±ДџД±, koordinasyonu ve takibi aГ§Д±sД±ndan Г¶nem taЕџД±maktadД±r (2. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
HacД± Bayram Camii ve OgР“Сst MabediРІР‚в„ў nin bulunduДџu, 1989 yД±lД± Г¶ncesi otopark ve dolmuЕџ duraДџД± olarak kullanД±lan meydan ile yolu iГ§eren kД±smД±n 1/ 500 Г–lГ§ekli Г‡evre DР“Сzenleme Projeleri 1986 yД±lД±nda aГ§Д±lan “Ulus Tarihi Kent Merkezi Г‡evre DР“Сzenleme YarД±Еџması” sonucunda elde edilmiЕџtir.
Kamu Proje AlanlarД± iГ§inde kentsel tasarД±m, peyzaj ve kent mobilyasД±na kadar giden Г¶lГ§eklerde hazД±rlanan “HacД±bayram Camisi Г‡evre DР“Сzenleme Projesi” Ulus Projesi kapsamД±nda hazД±rlanan, pek Г§ok kez yeniden Г§izilen ve tartД±ЕџД±lan Г¶nemli bir uygulama projesidir. Bu Г§alД±ЕџmayД± da iГ§inde Еџehir ve bГ¶lge plancД±sД±, mimar, peyzaj mimarД±, altyapД± uzmanД± ve restorasyon uzmanД± mimar, sanat tarihГ§isinden oluЕџan ve ODTГњ bР“Сnyesinde oluЕџturulan sР“Сrekli bir planlama ve projelendirme ekibi gerГ§ekleЕџtirmiЕџtir (4. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
HacД±bayramРІР‚в„ўda batД±lД± bir anlamda kent meydanД± arayД±ЕџД± iГ§inde; Augustus tapД±naДџД± kalД±ntД±larД± ile birlikte bir arada yaЕџayan HacД±bayram-Д± Veli Cami ve TР“Сrbesinin eski kent iГ§indeki topografik Г¶nemi, kent kР“СltР“СrР“Сndeki Г§ok Г¶nemli etkileri ve damgalarД±, bГ¶lgenin ulaЕџД±m ve dolaЕџД±m kanallarД±ndaki toplayД±cД± etkisi, dinsel iЕџlevlerin kentsel bellekteki yerlerinin fiziksel ve anlamsal aГ§Д±dan korunmasД±, bu meydanД±n tasarД±mД±na yГ¶n veren unsurlar olarak belirmiЕџtir .



PLAN 1. HACIBAYRAM CAMД°SД° Г‡EVRE DГњZENLEME PROJESД°

Yerel yГ¶netimin ayД±rdД±ДџД± parasal kaynaklar karЕџД±laЕџД±lan mahkeme, kazД±nД±n durdurulmasД± vb sorunlar nedeniyle bir sР“Сre kullanД±lamamД±ЕџtД±r. BР“СyР“СkЕџehir Belediyesi, AltД±ndaДџ Belediyesi ve KР“СltР“Сr BakanlД±ДџД± arasД±ndaki yetki kargaЕџasД±, zaman zaman politik Г§ekiЕџme ve sР“СrtР“СЕџmeler projenin uygulanmasД± sР“Сrecini doДџrudan etkilemiЕџ ve uygulamayД± geciktirmiЕџtir (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
BoyutlandД±rma, Г¶lГ§ek, kР“СГ§ГСk iklim yaratma, sР“Сrpriz oluЕџturma niteliklerinin, Ankara gibi bir bozkД±r Еџehrinde mimarД±n yeЕџil doku kullanД±mД± yГ¶nlendirebilmesi gerekir. Bu tР“Сr Г§evrelerin “tarihi kent merkezlerinin saДџlД±klД±laЕџtД±rД±lması” , “hemЕџehrilik bilincinin” pekiЕџtirilmesi, “tarihsel deДџerlere ve kolektif kentsel belleДџe” destek olmasД± ve “anД± noktalarД±nД±n” korunmasД± aГ§Д±sД±ndan her tР“СrlР“С olumlu sР“Сreci, Г¶n hazД±rlД±ДџД± ezen Г§ok, olumsuz ve giderilmesi zor bir olasД± etkisi vardД±r. AmacД±mД±z, tarihi alanlarda kentsel tasarД±m uygulamalarД±nД±n birbirine deneyim aktarmasД± ve giderek iyileЕџtirilmesi olmalД±dД±r. Kentsel dГ¶nР“СЕџГСm bu tР“Сr “Kentsel Projelerle” gerГ§ekleЕџtirilecek ve Р“Сlke kentlerini Г§aДџdaЕџ nitelikler kazandД±racak Еџekilde, aktif planlama, projelendirme ve uygulama yГ¶ntemleri ile ele alД±nmalД±dД±r.
HacД± Bayram Projesi, yalnД±zca bir mekan dР“Сzenlemesi olarak ele alД±nmamД±ЕџtД±r. Burada yaЕџamakta olan insanlar, burayla ilgili tР“Сm kararlara bir mekanizma Г§erГ§evesinde katД±lmД±ЕџlardД±r. Bu alanda yaratД±lan deДџerin nasД±l paylaЕџД±lacaДџД±na iliЕџkin bir mekanizma, “HacД± Bayram Karar Kurulu” denilen bir Г¶rgР“Сtlenme oluЕџturulmuЕџtur. ProjeРІР‚? nin uygulanmasД±nda, Ankara BР“СyР“Сk Ећehir Belediyesi “Proje Demokrasisi” adД± verilen bir sistem uygulamaya koymuЕџtur (2.-3. ve 4. VARSAYIMLARIN DOДћRULANMASI).
HacД± Bayram Projesi ile ilgili olarak alД±nan her tР“СrlР“С karar, mekan dР“Сzenlemesinde, kaynaklarД±n kullanД±lmasД±na kadar, mutlaka o projenin muhatabД± olan insanlarД±n da katД±ldД±ДџД± bir kurul tarafД±ndan alД±nmД±Еџ ve bu kurulun gГ¶zetimi ve denetiminde uygulanmД±ЕџtД±r .
Oluşturulan “Hacı Bayram Karar Kurulu” nda yer alan kişi ve kuruluşlar şunlardır :

YГ–NETД°M:
Ankara BР“СyР“Сk Ећehir Belediye BaЕџkanД±
AltД±ndaДџ Belediye BaЕџkanД±

SEKRETERYA:
• İmar Dairesi Başkanlığı
1. Г–zel KiЕџi ve KuruluЕџlar Д°le Sivil Toplum Г–rgР“Сtlerinin Temsilcileri:
-MР“Сlk sahipleri,
-Esnaf derneklerinin temsilcileri,
-Dini iЕџlerle ilgili kuruluЕџlarД±n temsilcileri,
-KiracД±larД± temsil eden kiЕџiler,
(4. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI)
пЃ‰пЃ‰. BР“СyР“Сk Ећehir Belediyesi temsilcileri:
-Emlak Dairesi BaЕџkanД±, -Fen Д°Еџleri Dairesi BaЕџkanД±,
-Hukuk, -Maliye, -Д°stimlak MР“СdР“СrlР“Сkleri.
(2. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI)

Projelerin hazД±rlanmasД± ve uygulanmasД±, Д°mar, Fen Д°Еџleri, Emlak ve Hukuk Dairesi arasД±nda yatay koordinasyon gerektirmektedir. Belediye' nin Г¶rgР“Сtlenmesi ise dikey bir Г¶rgР“Сtlenmedir.
HacД± Bayram Projesi ile ilgili olarak, Kamu KurumlarД± yani KР“СltР“Сr BakanlД±ДџД± ile Ankara BР“СyР“Сk Ећehir Belediyesi mahkemelik olmuЕџtur. Uygulama esnasД±nda denetimsiz kazД± yapД±ldД±ДџД± iГ§in Belediye mahkemeye verilmiЕџtir. BР“СtР“Сn bunlara raДџmen uygulama sР“СrmР“СЕџ ve 1993 yД±lД±nda tamamlanmД±ЕџtД±r.
1983 yД±lД±nda baЕџlayan Г§evre dР“Сzenleme Г§alД±ЕџmalarД±nД±n 1993 yД±lД±nda tamamlandД±ДџД± gГ¶rР“Сlmektedir. 10 yД±lД± aЕџkД±n sР“Сren bu sР“СreГ§ izlendiДџinde kamunun etkin olarak kentsel koruma/dГ¶nР“СЕџГСm amaГ§lД± proje ve uygulama yapmasД±ndaki sД±kД±ntД±lar gГ¶rР“Сlmektedir.

Bu sorunlar Еџu Еџekilde Г¶zetlenebilir:
1-Yerel Yönetimlerin teknik ve parasal açıdan yetersiz olması, bilgi ve
deneyim birikiminin bulunmamasД±,
2-Yerel Yönetimlerin kendileri ve merkezi yönetimle olan ilişkilerinde
iletiЕџim ve eЕџgР“СdР“Сm eksikleri, bР“Сrokratik engeller,
3-Yerel Yönetimin uygulama alanında yaşayan halkın planlama ve
uygulamaya olumlu katkД± ve katД±lД±mlarД±nД± saДџlamda yaЕџadД±ДџД± zorluklar
ve yetersizlikler,
4-Yasal ve yönetsel çerçevede bulunan yetki kargaşası . (3. VARSAYIMIN DOĞRULANMASI).

III. Г–RNEK 2 : KONYA TARД°HД° KENT MERKEZД°

III. 1. KONYA NAZIM PLANI ve PLANLAMA Г‡ALIЕћMALARI Д°Г‡Д°NDE TARД°HД° KENT MERKEZД°
1940'lД± yД±llarda hali hazД±r haritalarД± hazД±rlanan Konya Ећehri'nin, 1944 yД±lД±nda ilk imar planД± yaptД±rД±lmД±ЕџtД±r. 1964 yД±lД±nda Д°ller BankasД± tarafД±ndan aГ§Д±lan planlama yarД±ЕџmasД±yla elde edilen NazД±m ve Uygulama Д°mar PlanlarД±nda Еџehrin Konya-Ankara aksД± doДџrultusunda geliЕџmesi Г¶ngГ¶rР“Сlmektedir
1967 Konya Nazım Planında Alaeddin Tepesi ile Mevlana arasının yayalaştırılması ve Arasta kesiminin korunmasına yönelik kararlar bulunmaktadır (1. VARSAYIMIN DOĞRULANMASI).

Konya NazД±m Д°mar PlanД± kararlarД± ve Tarihi Kent Merkezine etkileri aЕџaДџД±da Г¶zetlenmiЕџtir:
. Kent tarihi bir Г§ekirdek Р“Сzerine kurulmuЕџ olup, ticari ve sosyal donatД±lara baДџlД± olarak radyal ve dР“Сzensiz bir Еџekilde geliЕџmektedir,
. Kent merkezinde dar sokaklar Р“Сzerinde yР“Сksek yapД±lanmalarД±n baЕџlamasД±, gР“СneЕџsiz ve saДџlД±ksД±z mekanlarД±n artma eДџiliminde olduДџunu ortaya koymaktadД±r,
. Kent merkezi Г§evre yerleЕџmelere hizmet sunabilmekten uzaktД±r,
. Otogar ve geleneksel merkezi baДџlayan ve batД±-doДџu yГ¶nР“Сndeki insan akД±mД±nД±n doДџal bir sonucu olarak, geliЕџeceДџi varsayД±lan yeni bir merkez ve bu merkez Г§evresinde yoДџun yapД±lanma Г¶ngГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr,
. Alaeddin tepesi ile, Mevlana KР“Сlliyesi aksД±, yaya trafiДџine ayrД±lmД±Еџ, bu aksa paralel olarak, kuzeyinde ve gР“Сneyinde aГ§Д±lmasД± Г¶ngГ¶rР“Сlen iki adet toplayД±cД± yol ile bir merkez ringi oluЕџturulmasД± Г¶ngГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr. Bu ring, Д±ЕџД±nsal geliЕџen Еџehrin, Г§evresinden geleneksel merkeze daha kolay ulaЕџД±mД± saДџlayacaktД±r, ancak bu ring yeterli geniЕџlikte deДџildir,
. Tarihi Kent Merkezi'ni Г§evreleyen yollar geliЕџtirilerek, merkez Г§evresinde ikinci bir ring oluЕџturulmuЕџ, bГ¶ylece bir anlamda, birinci ring ile ikinci ring arasД±ndaki bГ¶lge, kent geliЕџme kuramД±na uygun, merkez iГ§in bir geГ§iЕџ (geliЕџme) alanД± olarak dР“СЕџГСnР“СlmР“СЕџtР“Сr
Konya Ећehri Merkezi Д°Еџ AlanlarД±nД±, Еџehrin idare merkezi olarak geliЕџen Alaeddin tepesi ve Г§evresi oluЕџturmaktadД±r. Tarihi kent merkezinin yoДџunlaЕџtД±ДџД± TР“Сrbe mahallesi, Еџehrin doДџusunda dД±Еџ kaleden, Bab-Д± Aksaray (Aksaray KapД±sД±) 'dan geГ§ilerek eriЕџilen bir kesimdir. Alaeddin tepesi ile TР“Сrbe mahallesi arasД±nda, en hareketli trafik arteri bulunmakta, 1964 planД±nda yaya aДџД±rlД±klД± bir promenad olarak Г¶ngГ¶rР“Сlen bu arter gР“СnР“СmР“Сze kadar uygulanamamД±ЕџtД±r (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Bu aksa paralel olarak, kuzeyinde ve gР“Сneyinde aГ§Д±lmasД± Г¶ngГ¶rР“Сlen iki adet toplayД±cД± yol ile klasik bir merkez ringi oluЕџturulmasД± planda yer almД±ЕџtД±r. Bu ring Д±ЕџД±nsal geliЕџen Еџehrin, Г§evresinden geleneksel merkeze daha kolay ulaЕџД±mД± saДџlayacaktД±r. Ancak bu yollarД±n bir kД±smД± aГ§Д±labilmiЕџ, henР“Сz yaya aksД± oluЕџturulamamД±ЕџtД±r.
Д°mar planД± ile 3-4 katlД± imar izni verilmesi, Еџehrin daha yР“Сksek rant oluЕџan yГ¶relerine oranla bu bГ¶lgede, uzun zaman, Г§ok bР“СyР“Сk Г¶lГ§ekli yapД±lanma talepleri oluЕџmasД±na engel olmuЕџtur.

Buna karЕџД±lД±k , bu alanlarД±n geleneksel ticaret merkezinin hemen yanД±nda olmasД± ve turistik potansiyel, yГ¶reye olan ilginin de canlД± kalmasД±nД± saДџlamД±ЕџtД±r. Mevcut ana arterin yaya aДџД±rlД±klД± dР“Сzenlenmesi iГ§in, aГ§Д±lan iki yeni kuzey arteri, tР“Сrbe mahallesinden geГ§ip, Еџehrin doДџusunda yer alan konut alanlarД±nД± tarihi ticaret merkezine, oradan da NalГ§acД± yeni merkezine baДџlanmaktadД±r.
TР“Сrbe mahallesi batД±sД±nda; Tarihi Ticaret Merkezi, kuzeyinde, doДџu ve gР“Сneyinde geleneksel kent dokusu yer almaktadД±r.

GР“Сneyde yer alan "ГњГ§ler MezarlД±ДџД±" ndan Mevlana KР“Сlliyesi ve alt alanД± ayД±ran Aksaray Yolu, imar planД±nda trafiДџe kapatД±lmД±Еџ olmasД±na raДџmen, bu karar da bugР“Сne kadar gerГ§ekleЕџememiЕџtir (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Son yД±llara kadar konut alanД± olarak kullanД±lan alan, MД°A Г§eperinde yer aldД±ДџД± iГ§in turistik ticaret, gР“СnlР“Сk ticaret, konaklama ve kР“СГ§ГСk imalat alanlarД±na dГ¶nР“СЕџmeye, yer yer de depolama vb kullanД±mlarla çökР“СntР“С alanД± haline dГ¶nР“СЕџmeye baЕџlamД±ЕџtД±r.
Geleneksel konut dokusu Р“Сzerinde bir-iki katlД± eski Konya evleri yД±kД±lmakta, aynД± sokak Р“Сzerinde 4-6 katlД± yapД±lar yapД±larak yoДџunluk aЕџД±rД± arttД±rД±lmakta ve eski kent dokusuna aykД±rД± bir yapД±laЕџma dР“Сzeni oluЕџmaktadД±r.

1965 yД±lД± Д°mar PlanД±nda, plancД±nД±n sorun olarak belirttiДџi Kent Merkezinde yР“Сksek ve saДџlД±ksД±z yapД±lanma sonucu eski kentte, bir-iki katlД± ve dar zeminde az yer iЕџgal eden eski Konya Evleri yД±kД±larak yoДџunluk arttД±rД±lmakta, zemin % 80-90 oranlarД±nda doldurularak, servis ve otoparktan yoksun kent parГ§alarД± Р“Сretilmektedir (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Geleneksel merkezde, bir yandan mevcut yol dokusu, bazД± trafiДџe aГ§Д±p-kapama ve tek yГ¶n kararlarД± dД±ЕџД±nda aynen korunurken, arttД±rД±lan kat yР“Сkseklikleri ile, Konya'nД±n tarihi Г§ehresine Г¶nemli kayД±plar getirmiЕџtir (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Konya'da yР“СrР“СrlР“Сkte bulunan imar planД±; korunmasД± gerekli anД±tsal ve sivil mimarlД±k Г¶rneДџi kР“СltР“Сr varlД±klarД± bakД±mД±ndan duyarlД± ve korumayД± gerГ§ekleЕџtirmeye yГ¶nelik olarak hazД±rlanmamД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Tescilli yapД±larД±n yoДџun olduДџu sokaklarda yol geniЕџletmeleri getirilmiЕџ veya tescilli yapД±larД±n Р“Сzerinden yol geГ§irilmiЕџtir. Д°mar planД±nД±n uygulanmasД± sД±rasД±nda belediyeler bu konularД± tek tek Koruma Kurulu'na getirmekte, kurul da her bir konuya ayrД± ayrД± çözР“Сmler Р“Сretmeye Г§alД±ЕџmaktadД±r. BР“СtР“СncР“Сl olmayan bu yaklaЕџД±m ise tarihi kent dokusunu zedelemekte, geriye dГ¶nР“СР•СџР“С olanaksД±z kayД±plara neden olmaktadД±r. (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Geleneksel Konya Kent Merkezi iГ§inde yapД±lan bР“СyР“Сk operasyonlar ile Mevlana Г‡arЕџД±sД±, KadД±nlar PazarД±, Ећeyh Kamil Merkez Г‡arЕџД±sД±, RampalД± Г‡arЕџД±, Saray Г‡arЕџД±sД±, Sungur Г‡arЕџД±sД± gibi kitle, gabari ve mimari bakД±mdan geleneksel doku ile uyumsuz, bР“СyР“Сk Г¶lГ§ГСlerde yapД±lar yapД± adalarД±nД±n tР“СmР“СnР“С bazen bir iki adayД± birleЕџtirerek kaplayan bР“СyР“Сk yapД±lar oluЕџturulmuЕџtur (3. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Ferah Г‡arЕџД±sД±, VakД±f Г‡arЕџД±sД± Д°ЕџhanД±, AltД±n Г‡arЕџД± gibi projeler de Г§evreye gabari bakД±mД±ndan nisbeten uyumlu yapД±lardД±r. HazД±rlanmakta olan bir baЕџka proje de Eski BuДџday PazarД±'nД±n yenilenmesi ve bР“СyР“Сk bir kapalД± Г§arЕџД± kompleksine dГ¶nР“СЕџtР“СrР“Сlmesine yГ¶neliktir.

BР“СtР“Сn bu uygulamalar geleneksel merkezin tarihi dokusunu bozmakta, yoДџunlaЕџan ticari eylemler ulaЕџД±m sorununun oluЕџmasД±na neden olmaktadД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

III.2. TARД°HД° KENT MERKEZД° KORUMA PLANLAMASI Г‡ALIЕћMALARI
Kentsel Sit Alanı içinde saptama ve belgeleme çalışmaları da 1982 yılında yapılmış ve kentsel, arkeolojik sit alan sınırları belirlenmiştir. Ancak aradan 14 yıl geçtikten sonra 1996 yılında ilk koruma planlaması çalışmaları yapılabilmiştir (2. VARSAYIMIN DOĞRULANMASI).
Konya KР“СltР“Сr ve Tabiat VarlД±klarД±nД± Koruma Kurulu'nun 01.05.1995 gР“Сn ve 2255 sayД±lД± kararД±nda tarihi kent merkezi'nin bР“СtР“СncР“Сl olarak ele alД±narak bir koruma-geliЕџtirme-dР“Сzenleme projesinin yapД±lmasД± gerekliliДџi vurgulanmД±ЕџtД±r. Buna baДџlД± olarak 1996 yД±lД±nda Konya BР“СyР“СkЕџehir Belediyesi 33 hektarlД±k alanda “KORUMA AmaГ§lД± Д°mar Planı” hazД±rlatmД±ЕџtД±r .
Piri Mehmed PaЕџa KР“Сlliyesi ile NakД±poДџlu Camii Г‡evresindeki Koruma PlanlarД±nД±n hazД±rlanmasД± ve arkasД±nda da "Konya Tarihi Kent Merkezi Koruma AmaГ§lД± Д°mar PlanД±"”nД±n hazД±rlanmasД± ile kent merkezi iЕџ alanlarД±ndaki dГ¶nР“СЕџГСm hД±zlanmД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Tarihi Kent Merkezi Koruma PlanД± iГ§eriДџine bakД±ldД±ДџД±nda 10 Г–zel Proje AlanД± bulunduДџu gГ¶rР“Сlmektedir . Bunlar :
• Г–zel Proje AlanД± I : Aziziye Camii Г‡evre DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 2 : Kapu Camii Г‡evre DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 3 : HР“СkР“Сmet MeydanД± DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 4 : Ећerafeddin Camii YeraltД± OtoparkД± Ve Kent MeydanД± DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 5 : PTT Г–nР“С YeraltД± OtoparkД± Ve Kent MeydanД± DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 6 : Д°plikГ§i Camii Г‡evre DР“Сzenlemesi Ve YeraltД± OtoparkД±
• Г–zel Proje AlanД± 7 : Mahkeme HamamД± Ve Ећerafeddin Camii Г‡evre DР“Сzenlemesi
• Г–zel Proje AlanД± 8 : Mevlana KР“Сlliyesi Ve Selimiye Camii Meydan Ve Г‡evre DР“Сzenlemesi
• Г–zel Proje AlanД± 9 : Karatay KР“Сlliyesi Г‡evre DР“Сzenlemesi
• Özel Proje Alanı 10 : Geleneksel Çarşı (Arasta) Kesimi Koruma ve Geliştirme Projesi,
Olarak tanД±mlanmaktadД±r.

III. 3. KENTSEL TASARIM PROJE VE UYGULAMALARI : Г–RNEKLER
Ећerafeddin Camii, Mahkeme HamamД±, Д°plikГ§i Camii, PTT, HacД±hasan Camii ve HР“СkР“Сmet KonaДџД± ve Ziraat BankasД± gibi kullanД±mlarД±n ve geleneksel Г§arЕџД± kesiminin yayalaЕџtД±rД±lmasД±, bir kent meydanД±na dГ¶nР“СЕџГСmР“С, gР“СnР“СmР“Сzdeki ve gelecekteki otopark gereksiniminin karЕџД±lanmasД±, “Mevlana Promenadı” nД±n gerГ§ekleЕџmesini saДџlamaya yГ¶nelik olarak bu kesimde (Г–PA 4, 5 ve 7), kentsel tasarД±m projesi hazД±rlanmД±Еџ ve yeraltД± otoparkД± projelendirilmiЕџtir (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Bu otoparkД±n Р“Сzeri, hР“СkР“Сmet meydanД± ile iliЕџkileri kurularak “KENT MEYDANI / KГњLTГњR MEYDANI VE KENT PARKI” olarak dР“СzenlenmiЕџtir. Bu park/meydan aynД± zamanda raylД± sistemin durak noktasД± olarak kullanД±lacaktД±r. Bu kesim tР“Сm aГ§Д±k alanlar birlikte ele alД±narak 1/1000, 500 ve 1/200 Г¶lГ§ekli meydan dР“Сzenleme projeleri yapД±lmД±ЕџtД±r. Uygulamaya yГ¶nelik peyzaj Г¶geleri ile kent mobilyasД± elemanlarД± tip projeleri hazД±rlanmД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI) .




PLAN 2. KONYA KENT MEYDANI DГњZENLEME PROJESД°(Uygulama EsnasД±nda)

Projelerin hazД±rlanma aЕџamasД±nda Konya BР“СyР“Сk Ећehir Belediyesi ile birlikte Г§alД±ЕџД±lacak ve ekonomik/uygulanmasД± kolay çözР“Сmler Р“СretildiДџi planlama raporunda belirtilmektedir.
“Konya Tarihi Kent Merkezi Koruma AmaГ§lД± Д°mar Planı” (1/5000 ve 1/1000) ve bu kapsamda hazД±rlanan dГ¶nР“СЕџГСm ve Г§evre dР“Сzenleme projeleri ve uygulamalarД± (HР“СkР“Сmet MeydanД± ve KayalД±park DР“Сzenlemesi, Arasta Kesimi DР“Сzenlemesi) (1/500, 1/200 ve uygulama detaylarД±) MД°AРІР‚в„ўnД±n korunmasД±, geliЕџtirilmesi ve dГ¶nР“СЕџГСmР“Сnde Г¶nemli bir etmen olmuЕџtur.
Bu kesim de BР“СyР“СkЕџehir Belediyesi tarafД±ndan 2000-2001-2002 yД±llarД±nda uygulanmД±ЕџtД±r. Belediye bu projeler iГ§in sР“Сrekli olarak bir teknik baЕџkan yardД±mcД±sД±nД± gГ¶revlendirmiЕџ ve imar mР“СdР“СrlР“СДџГСnde sР“Сrekli bir Еџehir plancД±sД±nД± bu konu ile ilgili olarak gГ¶revlendirmiЕџtir (2. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Piri Mehmed PaЕџa Koruma Д°mar PlanД± kapsamД±nda Mevlana KР“Сlliyesi gР“Сneyinde, tarihsel doku ile Г¶lГ§ek, taban alanД± ve gabari bakД±mdan uyumsuz olan Mevlana Г‡arЕџД±sД± karЕџД±sД±nda yeni, Г§aДџdaЕџ bir hanlar bГ¶lgesi tasarlanmД±ЕџtД±r. Bu kesim mimari projeleri Karatay Belediyesi tarafД±ndan hazД±rlanarak uygulanmД±ЕџtД±r. Bu plan kapsamД±nda, yeni tescil kararlarД± verilmiЕџ, onarД±m ve yeni yapД±laЕџma koЕџullarД± belirlenmiЕџtir. AlanД±n kent merkezi ile bР“СtР“СnleЕџmesi, Mevlana KР“Сlliyesi ile baДџlantД±lД± ve turizm aДџД±rlД±klД± olarak yeniden dР“Сzenlenmesi Г¶ngГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr. Uygulamaya yГ¶nelik olarak paket proje alanlarД± oluЕџturulmuЕџtur (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Koruma PlanД± iГ§eriДџine bakД±ldД±ДџД±nda 7 Г–zel Proje AlanД± bulunduДџu gГ¶rР“Сlmektedir . Bunlar :
• Г–zel Proje AlanД± 1 : Piri Mehmed PaЕџa Camii ve SiyavuЕџ Sultan TР“Сrbesi Г‡evre DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 2 : HacД± Ali AДџa Han, Eski Borsa BinasД± ve TР“СfekГ§i Han Restorasyon Projesi,
• Г–zel Proje AlanД± 3 : KavЕџak ve Meydan DР“Сzenlemesi,
• Г–zel Proje AlanД± 4 : Karatay Belediyesi KР“СltР“Сr Merkezi (Konya Evi MР“Сzesi ve Sosyal KР“СltР“Сrel Tesis Projesi),
• Г–zel Proje AlanД± 5 : SelГ§uk MeydanД± DР“Сzenlemesi,
• Özel Proje Alanı 6 : Kentsel Koruma ve Yenileme Projesi,
• Özel Proje Alanı 7 : Pansiyon ve Turistik Tesis Alanı.
Olarak tanД±mlanmaktadД±r.

KР“СltР“Сr BakanlД±ДџД± ile Orta DoДџu Teknik Гњniversitesi, MimarlД±k FakР“Сltesi, "Mevlana KР“Сlliyesi Г‡evre DР“Сzenleme Projesi" kapsamД± iГ§erisinde; KР“Сlliye'nin yakД±n Г§evresini iГ§eren "Mevlana KР“Сlliyesi Mevzii Koruma Д°mar PlanД±" nД± hazД±rlamД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Bu Г§alД±Еџmada; Mevlana KР“Сlliyesi'nin yakД±n Г§evresi ile ilgili bazД± acil kararlar alД±nmД±Еџ, Konya KTVK Kurulu tarafД±ndan "Koruma AlanД±" olarak belirlenen sД±nД±rlar iГ§inde koruma amaГ§lД± bir plan Р“СretilmiЕџtir (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Proje sД±nД±rlarД±, Ећehit NazД±m Bey Caddesi, He-Be Г‡elebi Sokak, Aksaray Caddesi, HacД± Veyis Camii'ni iГ§erecek Еџekilde HacД± Veyis Sokak, KД±Еџla Yolu Caddesi, TР“Сrkmen Sokak, TopraklД±k Caddesi ve Durak Fakih Caddesinden geГ§ecek Еџekilde belirlenmiЕџtir.
Proje amacД±; "Konya'nД±n en Г¶nemli tarihi ve dini merkezi olma niteliДџine sahip Mevlana KР“Сlliyesi Г§evresindeki tarihi dokunun korunmasД±, gР“Сncel sorunlarД±n çözР“СmР“С, alanД±n Mevlana KР“Сlliyesi ve yeni yapД±lacak olan Mevlana KР“СltР“Сr Merkezi Projesi ile ilgili konum Г¶zelliklerinin deДџerlendirilerek buna iliЕџkin planlama kararlarД±nД±n Р“Сretilmesi" olarak belirtilmektedir.

Bu koruma planında da, şehir plancısı, mimar, peyzaj mimarı, sanat tarihçisi ve restorasyon uzmanı mimar görev yapmıştır. Ayrıca röleve projelerinde fotogrametri uzmanları ve öğrenciler çalışmıştır (4. VARSAYIMIN DOĞRULANMASI).

Mevlana KР“Сlliyesi'nin, kuzeydoДџu, doДџu ve gР“СneydoДџusu KР“Сlliyenin varlД±ДџД± ile Г§eliЕџmektedir. Ећehrin kuzeye doДџru geliЕџtirilmesi tarihsel doku aГ§Д±sД±ndan olumlu sonuГ§lar vermemiЕџ, meydana gelen kД±sД±tlД± kentsel dГ¶nР“СЕџГСmler saДџlД±klД± ve canlД± bir Г§evre yaratamamД±ЕџtД±r.
Daha sonra bu dГ¶nР“СЕџГСmР“С hД±zlandД±rmak ve dР“Сzenlemek amacД±yla ana yollar boyunca getirilen kat arttД±rД±mlarД± ile fiziksel Г¶lГ§ekteki blok Г¶nerileri, yatД±rД±mlar bu yГ¶ne kaymadД±ДџД± iГ§in baЕџarД±lД± olamamД±ЕџtД±r.

Alaeddin-Mevlana yaya yolunu destekleyen kuЕџak yollardan kuzeydeki, doku nedeniyle tР“СmР“Сyle aГ§Д±lamamД±Еџ, daha sonra ilan edilen sit alanД± nedeniyle belirli bir noktada durmuЕџtur. Bu Proje baДџlamД±nda bu yol yeniden ele alД±nmД±Еџ ve koruma alanД±nД± en az zedeleyecek biГ§imde dР“СzenlenmiЕџtir. KonyaРІР‚в„ўda henР“Сz kentsel tasarД±m aДџД±rlД±klД± ele alД±nmamД±Еџ kesimler ile sit alanД± dД±ЕџД±nda ancak Koruma PlanД± bulunmayan eski Konya dokusu Г¶zellikleri taЕџД±yan kesimler bulunmaktadД±r. Bu kesimlerin de bir an Г¶nce Koruma aДџД±rlД±klД± planlanmasД± ve Г¶zel kesimlerinin kentsel tasarД±m projelerinin hazД±rlanarak uygulamaya konulmasД± gereklidir. BР“СyР“СkЕџehir Belediyesi ile Karatay ve Meram Belediyeleri iЕџbirliДџi iГ§inde bu projeleri hazД±rlamalД± ve uygulamalД±dД±r.

IV. Г–RNEK 3: BALIKESД°R KENT MERKEZД°
BalД±kesir Belediyesi; kent merkezinde yer alan “OtobР“Сs Terminali” ve “KР“СГ§ГСk Sanayi Sitesini” kent dД±ЕџД±na taЕџД±maktadД±r. Bu kullanД±mlardan boЕџalacak alanlar iГ§in 1997-1998 yД±llarД±nda “BalД±kesir OtogarД± ve YakД±n Г‡evresi Kentsel Yenileme ve DГ¶nР“СЕџГСm Projesi” hazД±rlanmД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).

Planlama alanД± yaklaЕџД±k 17 hektarД± kapsamakta ve BalД±kesir merkezinin en prestijli kesiminde yer almaktadД±r. Planlama alanД±, Д°stanbul-Д°zmir devlet karayolu ile Ankara-Д°zmir demiryolu istasyonu kuzey-doДџusunda yer almaktadД±r.
Ancak, Akıncılar Mahallesini içeren bu Kent Merkezi Yenileme Projesi’nin;
a. KorunmasД± gerekli tescilli yapД±larД± korumadД±ДџД±, ayrД±ca mevcut yapД±lar ile, yeni ada formlarД±nД±n uymamasД± planД±n hayata geГ§me sР“Сresini geciktireceДџi,
b. Mevcutta bulunan yeni ve yР“Сksek katlД± binalar ile, yeni plana gГ¶re imar adalarД±nД±n dД±ЕџД±nda kaldД±ДџД±ndan planД±n uygulanmasД± sР“Сrecini arttД±racaДџД±,
c. Mevcut ada bazД±nda parsellere bakД±ldД±ДџД±nda, mevcut parsellerin ebatlarД±nД±n kР“СГ§ГСk olmasД± ve hissedarlarД±nД±n Г§ok olmasД± nedeniyle, imar planД±na gГ¶re yapД±laЕџmada bu hissedarlarД±n anlaЕџД±p imar planД±na gГ¶re yapД± yapmalarД± zaman sorunu ortaya Г§Д±kartД±p, bu alanda bir hareketlilik saДџlamayД±p, eski Еџekilde atД±l bir vaziyette kalmasД±na neden olabileceДџi,

Belirtilerek proje bu defa “BalД±kesir Kent Merkezi Yenilemesi, Uygulama Д°mar PlanД± ve Kentsel TasarД±m Projesi” baЕџlД±ДџД± altД±nda yeniden ele alД±nmД±Еџ ve dГ¶nР“СЕџГСm ve yenilemenin hД±zlandД±rД±lmasД± amacД±yla gerekli revizyonlar yapД±lmД±ЕџtД±r (1. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).
Mevcut plana gГ¶re yapД±labilecek uygulama Г§alД±ЕџmasД±, mevcuttaki kat mР“Сlkiyeti kurulmuЕџ olan Г§ok katlД± yapД±larda uygulama sД±rasД±nda sorunlar Г§Д±kabileceДџinden mevcut 1/1000 Г¶lГ§ekli AkД±ncД±lar Mahallesi Kent Merkezi Yenileme ProjesiРІР‚в„ўnin ve 1/500 Г¶lГ§ekli detay planlarД±nД±n iptal edilerek yeni revizyon imar planД± yapД±lmasД±na karar verilmiЕџtir . Bu Г§alД±ЕџmanД±n, kentsel yenilenme ve dГ¶nР“СЕџГСmР“С gerГ§ekleЕџtirmeye yГ¶nelik olarak yasal, yГ¶netsel, parasal ve organizasyonel mekanizmalar iГ§ermesi gerektiДџi belirlenmiЕџtir (2. VARSAYIMIN DOДћRULANMASI).





PLAN 3. BALIKESД°R KENT MERKEZД° YENД°LEME PROJESД° (MAKET)


IV.1. AKINCILAR BГ–LGESД° SEKTГ–REL DURUM ANALД°ZД°
Proje alanД±nda 1996 yД±lД±nda yapД±lan saptama Г§alД±ЕџmalarД±nda o dГ¶nemde hakim kullanД±m biГ§imini, baЕџta ulaЕџД±m olmak Р“Сzere kР“СГ§ГСk sanayi ve ticari kullanД±mlar oluЕџturmaktaydД±. Arazi kullanД±mД±nda en bР“СyР“Сk pay % 57.70 ile yollar, % 10.78 ile kР“СГ§ГСk sanayi, % 9.98 ile ticaret ve % 5.89 ile terminal kullanД±mlarД±na aitti .
1996 Г¶ncesinde uygulanan Д°mar PlanД±, planlama alanД±nda ticaret aДџД±rlД±klД± kullanД±mlarД±n geliЕџmesini Г¶ngГ¶rmР“СЕџtР“Сr. OnaylД± Д°mar Planı’ nda planlama alanД±nД±n % 47.36РІР‚в„ў sД± yollara, % 34.06РІР‚в„ў sД± ticari kullanД±mlara ayrД±lmД±ЕџtД±r. Bu durumda, OnaylД± Д°mar PlanД± ile mevcutta aДџД±rlД±klД± olan kР“СГ§ГСk sanayi kullanД±mД±nД±n ticarete kayacaДџД± gГ¶rР“Сlmektedir.
1996 Uygulama Д°mar Planı’ nda planlama alanД±nД±n bР“СyР“Сk bir kД±smД±, 41.26 oranД± ile, hizmet sektГ¶rР“Сne (ticaret ve iЕџ merkezleri) ayrД±lmД±ЕџtД±r. Bunun yanД±nda planlama alanД±nda yaya yolu, meydan ve yeЕџil alan dР“Сzenlemelerine Г¶nem verilmiЕџtir. Bu kullanД±mlarД±n Planlama Alanı’ na oranД± % 15.53РІР‚в„ў tР“Сr. DiДџer kullanД±mlar ise toplamda aldД±klarД± % 5.34 oranД± ile kР“СltР“Сrel tesisler ve % 4.05 ile konaklama tesisleridir .

IV.2. ALANDA YAPILAN ANKET ÇALIŞMALARI SONUÇLARI
Bu Г§alД±Еџmalar, BalД±kesir Kent MerkeziРІР‚в„ўnde dГ¶nР“СЕџГСm ve yenilemeye yГ¶nelik sonuГ§lar iГ§erdiДџinden Г¶zetlenerek aЕџaДџД±ya alД±nmД±ЕџtД±r.

III.2.1. MГњLKД°YET DURUMU ve YAPI YENД°LEME EДћД°LД°MLERД°
Sorgulama FГ¶yР“С sonuГ§larД±na gГ¶re; %29РІР‚в„ўluk dilimin kiracД± statР“СsР“Сnde, % 71РІР‚в„ў lik dilimin ise mР“Сlk sahibi statР“СsР“Сnde olduДџu gГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr.
YapД±larД±n yenilenmesi sР“Сrecinde bГ¶lge halkД±nД±n sergileyeceДџi tutum incelendiДџinde, bu dГ¶nР“СЕџГСmР“Сn %43 Bireysel, %32 KomЕџularla Birlikte, % 14 MР“Сteahhit ile ve % 11 Kooperatif ve Belediye Г¶ncР“СlР“СДџГСnde Г¶rgР“СtlР“С bir biГ§imde olacaДџД± sonucuna ulaЕџД±lmД±ЕџtД±r.

III.2.2. YAPILARDA TADД°LAT YAPMA EДћД°LД°MLERД° ve YENД°LEME DURUMUNDA KAT YГњKSEKLД°ДћД° TALEPLERД°
Anket uygulamasД± yapД±lan bГ¶lge halkД±nД±n % 60РІР‚в„ўlД±k bГ¶lР“СmР“С yapД±larД±n yД±kД±larak, % 35РІР‚в„ўlik bГ¶lР“СmР“С ise onarmak suretiyle yenilenmesi yГ¶nР“Сnde gГ¶rР“СЕџ belirtmiЕџlerdir. Geriye kalan %5РІР‚в„ўlik bГ¶lР“Сm ise, yapД±larД±nda deДџiЕџiklik yapmayД± dР“СЕџГСnmemektedirler.
DГ¶nР“СЕџГСm sР“Сreci sonunda yД±kД±p yenileme istemi halindeki kat talebine yГ¶nelik olarak, %71РІР‚в„ўlik kesim 3 kat ve % 29РІР‚в„ўluk kesim ise 4 kat talebinde bulunmuЕџtur. 4 kattan fazlasД± iГ§in talep olmamД±ЕџtД±r. Гњst katlar ticaret yapД±lmasД± iГ§in uygun gГ¶rР“Сlmemektedir.

III.2.3. KULLANIM TERCД°HLERД° ve YENД°LEME HALД°NDE TERCД°H EDД°LEN KESД°M
Yenilenme halinde bГ¶lge halkД±nД±n %28РІР‚в„ўlik bГ¶lР“СmР“С ticari kullanД±m, , % 6РІР‚в„ўlД±k bГ¶lР“СmР“С Р”В°nЕџaat malzemeleri/ giyim, %11РІР‚в„ўlik bГ¶lР“СmР“С kР“СГ§ГСk sanatlar/ sanayi, % 6РІР‚в„ўlД±k bГ¶lР“СmР“С show room kullanД±mД±, geriye kalan % 49РІР‚в„ўluk dilim ise Sanayi kullanД±mД±nД±n devam etmesi yolunda gГ¶rР“СЕџ belirtmiЕџlerdir.
Yenileme durumunda bГ¶lge halkД±nД±n %85РІР‚в„ўlik bГ¶lР“СmР“СnР“Сn zemin katta, %5РІР‚в„ўlik bГ¶lР“СmР“СnР“Сn ise Р“Сst katlarda oturmak istediДџi gГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr.

III.2.4. SATMA VEYA KД°RALAMA EДћД°LД°MLERД°
BalД±kesir Kent Merkezi Kentsel Yenileme Projesi Sorgulama FГ¶yР“С sonuГ§larД±na gГ¶re, mР“Сlk sahiplerinin % 25РІР‚в„ўlik bГ¶lР“СmР“СnР“Сn mР“СlkР“СnР“С satmayД±, %10РІР‚в„ўluk bГ¶lР“СmР“СnР“Сn mР“СlkР“СnР“С kiralamayД± dР“СЕџГСndР“СР”СџР“С gГ¶rР“СlmР“СЕџtР“Сr. Geriye kalan % 65РІР‚в„ўlik kesim ise mР“СlkР“СnР“С kiralamayД± veya satmayД± dР“СЕџГСnmemektedir .

Proje’de sГ¶zleЕџme gereДџi; Ећehir ve BГ¶lge PlancД±sД